Hỗ trợ người suy giảm nhận thức trong sinh hoạt

Khi khả năng ghi nhớ và tổ chức suy giảm, phần lớn khó khăn nằm ở sinh hoạt hằng ngày chứ không phải ở những việc phức tạp.

Những khó khăn thường gặp

• Quên các bước trong một việc quen thuộc
• Khó bắt đầu một việc
• Khó sắp xếp thứ tự
• Dễ mất tập trung giữa chừng
• Khó tìm đồ vật
• Lẫn về thời gian

Khó bắt đầu thường bị hiểu nhầm là lười, trong khi đó là một khó khăn thật về nhận thức.

Nguyên tắc chung

• Thay đổi môi trường thay vì trông cậy vào trí nhớ
• Giữ thói quen cố định
• Đơn giản hoá từng bước
• Giảm số lựa chọn
• Giữ lại những gì họ còn làm được

Giảm số lựa chọn thường giúp nhiều hơn là giải thích thêm.

Tổ chức môi trường

• Đồ dùng để đúng một chỗ cố định
• Dán nhãn tủ và ngăn kéo
• Để đồ thường dùng ở nơi nhìn thấy
• Bớt đồ đạc thừa gây rối
• Lịch lớn treo tường
• Đồng hồ ghi rõ cả ngày

Thấy được là nhớ được, nên cất đồ vào tủ kín đôi khi làm mọi thứ khó hơn.

Thói quen hằng ngày

• Cùng thứ tự mỗi ngày
• Cùng giờ giấc
• Cùng chỗ cho mỗi hoạt động
• Hạn chế thay đổi đột ngột
• Báo trước khi có thay đổi

Thói quen làm giảm phần phải nhớ và phải quyết định, nên người bệnh đỡ mệt hơn nhiều.

Chia nhỏ từng việc

• Hướng dẫn từng bước một
• Chờ làm xong bước này mới nói bước sau
• Dùng câu ngắn
• Chuẩn bị sẵn đồ theo thứ tự
• Bắt đầu giúp rồi để họ tiếp tục

Chuẩn bị sẵn quần áo theo đúng thứ tự mặc là cách hỗ trợ đơn giản mà rất hiệu quả.

Giao tiếp

• Nói chậm và rõ
• Một ý một câu
• Đứng ở vị trí nhìn thấy nhau
• Cho thời gian để trả lời
• Tránh hỏi dồn
• Tránh hỏi kiểm tra trí nhớ

Câu hỏi kiểm tra trí nhớ thường làm người bệnh lúng túng mà không mang lại lợi ích gì.

Khi người bệnh nói sai sự thật

• Tranh cãi thường làm căng thẳng thêm
• Ghi nhận cảm xúc phía sau
• Chuyển hướng nhẹ nhàng
• Không nhấn mạnh vào chỗ họ sai
• Giữ không khí bình tĩnh

Điều người bệnh cần thường là cảm giác an toàn chứ không phải thông tin chính xác.

An toàn trong nhà

• Bếp và thiết bị sinh nhiệt
• Thuốc men cất nơi được quản lý
• Hoá chất tẩy rửa để riêng
• Khoá cửa và lối ra khi cần
• Đủ ánh sáng ban đêm
• Giảm nguy cơ ngã

An toàn cần được cân nhắc cùng lúc với sự tự lập, không nên hy sinh hoàn toàn vế nào.

Về thuốc

• Hộp chia theo ngày và buổi
• Một người chịu trách nhiệm theo dõi
• Gắn việc uống thuốc vào thói quen sẵn có
• Kiểm lại xem đã uống chưa
• Mọi điều chỉnh thuốc do bác sĩ quyết định

Gắn việc uống thuốc vào một việc cố định trong ngày dễ duy trì hơn là đặt báo thức rời rạc.

Giữ lại các hoạt động có ý nghĩa

• Việc nhà đơn giản
• Sở thích cũ được điều chỉnh
• Nghe nhạc quen thuộc
• Đi dạo
• Gặp gỡ người thân
• Cảm giác có ích rất quan trọng

Được góp phần vào việc chung trong nhà có tác dụng với tinh thần hơn là chỉ được chăm sóc.

Khi hành vi khó xử lý xuất hiện

• Tìm nguyên nhân phía sau
• Đau, đói, mệt hoặc cần đi vệ sinh
• Môi trường quá ồn hoặc quá nhiều người
• Quá nhiều yêu cầu cùng lúc
• Thay đổi môi trường thường hiệu quả
• Trao đổi với bác sĩ nếu kéo dài

Hành vi thường là cách biểu đạt một nhu cầu chưa được nhận ra chứ không phải cố tình gây khó.

Ăn uống ở người suy giảm nhận thức

• Bày ít món một lúc cho đỡ rối
• Bát đĩa màu tương phản với thức ăn
• Bớt hoa văn rườm rà trên bàn ăn
• Món quen thuộc dễ được chấp nhận hơn
• Thức ăn cầm tay được nếu dùng thìa khó
• Ăn cùng người khác giúp duy trì thói quen

Bát màu tương phản giúp người bệnh nhìn rõ thức ăn hơn và ăn được nhiều hơn.

Giấc ngủ và nhịp ngày đêm

• Ra ánh sáng ban ngày
• Giữ giờ đi ngủ và thức dậy cố định
• Hạn chế ngủ ngày quá dài
• Buổi tối giảm ồn và giảm kích thích
• Đèn đêm cho lối đi vệ sinh

Nhịp ngày đêm lẫn lộn làm cả người bệnh lẫn người nhà kiệt sức nhanh hơn bất cứ thứ gì khác.

Khi ra ngoài

• Chọn giờ vắng người
• Đi những nơi quen thuộc
• Mang theo thông tin liên lạc trong người
• Không đi quá lâu trong một lần
• Báo trước về nơi sắp tới

Mang theo mảnh giấy ghi tên và số điện thoại người nhà là biện pháp đơn giản mà rất đáng làm.

Người chăm sóc

• Công việc này kéo dài và mệt mỏi
• Cần có người thay phiên
• Cần thời gian riêng
• Cảm giác tội lỗi là chuyện thường gặp
• Kiệt sức ảnh hưởng tới cả hai bên

Giữ sức cho người chăm sóc là một phần của việc chăm sóc người bệnh chứ không phải chuyện riêng.

Cách nghĩ thực tế

• Sửa môi trường dễ hơn sửa trí nhớ
• Thói quen cố định giúp rất nhiều
• Giữ lại những gì còn làm được
• Hành vi luôn có lý do
• Người chăm sóc cũng cần được chăm sóc

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần được bác sĩ chuyên khoa thực hiện.

Câu hỏi thường gặp