Lấy lại khả năng tự chăm sóc bản thân

Khi khoẻ mạnh, không ai nghĩ tới việc mặc áo hay đánh răng. Nhưng khi những việc đó trở nên khó, chúng lập tức thành ưu tiên lớn nhất của người bệnh.

Vì sao tự chăm sóc quan trọng

• Liên quan trực tiếp tới phẩm giá
• Ảnh hưởng tới cảm giác về bản thân
• Quyết định mức độ phụ thuộc vào người khác
• Ảnh hưởng tới khả năng sống độc lập
• Thường là mục tiêu đầu tiên người bệnh nêu ra

Phải nhờ người khác giúp trong việc vệ sinh cá nhân là điều nhiều người thấy khó chấp nhận nhất.

Nguyên tắc chung

• Bắt đầu từ việc người bệnh thấy quan trọng
• Chọn kỹ năng có khả năng đạt sớm để tạo động lực
• Chia nhỏ thành từng bước
• Luyện tập trong bối cảnh thật
• Cho đủ thời gian để tự làm

Một thành công sớm dù nhỏ tạo ra động lực cho cả quá trình dài phía sau.

Mặc quần áo

• Mặc bên yếu trước, cởi bên yếu sau
• Ngồi khi mặc thường dễ và an toàn hơn
• Chọn quần áo rộng và co giãn
• Thay cúc bằng khoá dán nếu cần
• Dụng cụ cài cúc và đi tất
• Chuẩn bị sẵn đồ theo thứ tự

Nguyên tắc bên yếu trước rất đơn giản nhưng nó thay đổi hẳn khả năng tự mặc của người liệt nửa người.

Tắm rửa

• Ghế tắm để ngồi
• Tay vịn ở vị trí phù hợp
• Thảm chống trơn
• Vòi sen cầm tay
• Bàn chải cán dài để kỳ lưng
• Sắp xếp đồ dùng trong tầm với

Ghế tắm là một trong những dụng cụ có tác động lớn nhất vì nó giải quyết cả vấn đề an toàn lẫn vấn đề mệt.

Vệ sinh cá nhân

• Bàn chải có tay cầm to
• Bàn chải điện nếu tay yếu
• Dao cạo điện thay lưỡi lam
• Gương ở độ cao phù hợp
• Đồ dùng để nơi dễ lấy

Quấn thêm lớp xốp quanh tay cầm là cách rẻ tiền làm dụng cụ dễ nắm hơn với người yếu tay.

Sử dụng nhà vệ sinh

• Bệ nâng nếu khó đứng lên
• Thanh vịn hai bên
• Đủ ánh sáng kể cả ban đêm
• Lối đi thông thoáng
• Là ưu tiên cao vì liên quan tới phẩm giá

Với nhiều người bệnh, tự đi vệ sinh được là mục tiêu quan trọng hơn cả việc đi lại xa.

Ăn uống

• Dụng cụ có tay cầm to
• Bát đĩa có gờ chống trượt
• Thảm chống trượt dưới bát
• Cốc có hai quai
• Tư thế ngồi thẳng
• Điều chỉnh kết cấu thức ăn nếu khó nuốt

Tự ăn được có ý nghĩa xã hội lớn vì nó cho phép người bệnh ngồi ăn cùng gia đình một cách bình thường.

Di chuyển trong nhà

• Từ giường ra ghế
• Từ ghế đứng lên
• Đi trong phòng
• Kỹ thuật chuyển vị an toàn
• Cả người bệnh lẫn người nhà cần được hướng dẫn

Kỹ thuật chuyển vị sai không chỉ nguy hiểm cho người bệnh mà còn gây chấn thương lưng cho người chăm sóc.

Về việc cho đủ thời gian

• Người bệnh làm chậm hơn nhiều
• Người nhà sốt ruột nên làm thay
• Làm thay khiến kỹ năng mất đi
• Cần sắp xếp lịch để có đủ thời gian
• Chậm mà tự làm tốt hơn nhanh mà phụ thuộc

Dậy sớm hơn hai mươi phút để người bệnh tự mặc quần áo là khoản đầu tư có giá trị dài hạn.

Khi nào thì hỗ trợ

• Khi có nguy cơ về an toàn
• Khi quá mệt và ảnh hưởng tới việc khác
• Khi thời gian thật sự không cho phép
• Hỗ trợ phần khó nhất chứ không làm hết
• Giữ lại những phần họ làm được

Hỗ trợ một phần và để người bệnh làm phần còn lại giữ được kỹ năng tốt hơn nhiều so với làm hết.

Theo dõi tiến bộ

• Ghi lại mức độ hỗ trợ cần thiết
• Ghi thời gian hoàn thành
• Ghi những gì đã tự làm được
• So sánh theo tuần chứ không theo ngày
• Ghi nhận cả những tiến bộ nhỏ

Chuyển từ cần giúp hoàn toàn sang cần giúp một phần đã là tiến bộ rõ rệt dù nhìn bên ngoài chưa thấy nhiều.

Khía cạnh tinh thần

• Mất khả năng tự chăm sóc ảnh hưởng mạnh tới tinh thần
• Cảm giác là gánh nặng cho người khác
• Xấu hổ khi phải nhờ giúp
• Cần được ghi nhận chứ không gạt đi
• Lấy lại từng kỹ năng có ý nghĩa rất lớn

Người bệnh thường không nói ra cảm giác này, nhưng nó ảnh hưởng tới động lực tham gia trị liệu.

Khi khả năng khó cải thiện thêm

• Chuyển trọng tâm sang thích nghi
• Dụng cụ và môi trường trở thành chính
• Vẫn giữ được nhiều phần tự lập
• Đây không phải là từ bỏ
• Mà là hướng thực tế hơn

Tự làm được bằng dụng cụ vẫn là tự làm được, và điều đó có giá trị không kém làm được theo cách cũ.

Cách nghĩ thực tế

• Từng kỹ năng nhỏ đều đáng giá
• Thích nghi cũng là thành công
• Cho đủ thời gian để tự làm
• Không làm thay vì sốt ruột
• Mục tiêu do người bệnh chọn

Nội dung này mang tính thông tin chung; các kỹ thuật cụ thể nên được chuyên môn hướng dẫn trực tiếp.

Câu hỏi thường gặp