Những tuần đầu sau đột quỵ — điều gì đang diễn ra

Sau khi qua giai đoạn cấp cứu, câu hỏi lớn nhất của gia đình thường là bây giờ phải làm gì tiếp.

Điều gì đang diễn ra trong não

• Vùng tổn thương và vùng xung quanh bị ảnh hưởng
• Một phần chức năng có thể hồi phục tự nhiên
• Các vùng khác có thể học đảm nhận chức năng
• Quá trình này cần kích thích và luyện tập
• Không dùng thì khả năng hồi phục kém hơn

Chính vì não có khả năng tổ chức lại nên việc luyện tập có ý nghĩa chứ không phải chỉ chờ đợi.

Những chức năng có thể bị ảnh hưởng

• Vận động một bên cơ thể
• Cảm giác
• Ngôn ngữ và giao tiếp
• Nuốt
• Thị trường nhìn
• Nhận thức và trí nhớ

Mỗi người bị ảnh hưởng theo cách khác nhau tuỳ vị trí và mức tổn thương.

Vì sao vận động sớm quan trọng

• Bất động gây mất cơ nhanh
• Nguy cơ loét tì đè
• Nguy cơ viêm phổi
• Nguy cơ huyết khối
• Khớp dễ co rút
• Tinh thần đi xuống

Những biến chứng của nằm lâu nhiều khi gây hậu quả không kém bản thân tổn thương ban đầu.

Tư thế nằm và ngồi

• Thay đổi tư thế thường xuyên
• Kê đỡ bên yếu đúng cách
• Không để tay bên yếu buông thõng
• Cho ngồi dậy sớm khi được phép
• Đội ngũ điều trị hướng dẫn cụ thể

Vai bên yếu không được đỡ đúng dễ bị đau và tình trạng đó cản trở tập luyện về sau.

Đội ngũ tham gia

• Bác sĩ điều trị
• Người làm vật lý trị liệu
• Người làm hoạt động trị liệu
• Người làm âm ngữ trị liệu
• Điều dưỡng
• Dinh dưỡng và tâm lý khi cần

Mỗi người phụ trách một mảng nhưng kế hoạch nên thống nhất và được giải thích cho gia đình.

Đánh giá ban đầu gồm gì

• Mức độ vận động của từng phần
• Cảm giác và trương lực cơ
• Khả năng giao tiếp
• Khả năng nuốt
• Khả năng nhận thức
• Mức độ tự lập trong sinh hoạt

Đánh giá nuốt thường được làm sớm vì nó liên quan trực tiếp tới an toàn khi ăn uống.

Đặt mục tiêu

• Cụ thể và đo được
• Chia theo mốc ngắn hạn và dài hạn
• Dựa trên điều quan trọng với người bệnh
• Điều chỉnh theo tiến triển
• Gia đình cùng tham gia đặt mục tiêu

Mục tiêu gắn với sinh hoạt thật thường tạo động lực tốt hơn mục tiêu chỉ nói về chỉ số.

Về cường độ tập luyện

• Số lần lặp lại có ý nghĩa
• Tập trong ngày chứ không chỉ trong buổi trị liệu
• Cân bằng với mức mệt của người bệnh
• Nghỉ ngơi cũng là một phần
• Tăng dần theo khả năng

Thời gian giữa các buổi trị liệu chiếm phần lớn trong ngày và nó nên được sử dụng.

Khuyến khích dùng bên yếu

• Xu hướng tự nhiên là dùng bên lành
• Bên yếu không được dùng thì càng yếu
• Đặt đồ về phía bên yếu
• Cho bên yếu tham gia vào việc dù chỉ giữ
• Theo hướng dẫn của người trị liệu

Bỏ quên bên yếu là hiện tượng rất phổ biến và nó làm chậm hồi phục đáng kể.

Giao tiếp với người bệnh

• Nói chuyện bình thường như với người lớn
• Cho thời gian để trả lời
• Không bàn về họ trước mặt họ
• Đưa họ vào các quyết định
• Dùng thêm cử chỉ và hình ảnh khi cần

Người bệnh thường hiểu nhiều hơn khả năng nói ra, và họ cảm nhận được cách người khác đối xử.

Mặt tinh thần

• Sốc và mất phương hướng
• Buồn bã và lo lắng
• Cảm xúc dễ thay đổi
• Mệt mỏi bất thường
• Nên được nói tới với đội ngũ điều trị

Mệt mỏi sau đột quỵ là hiện tượng thật và nó khác với lười hay thiếu cố gắng.

Chuẩn bị cho việc về nhà

• Đánh giá nhà ở trước khi về
• Sắp xếp dụng cụ cần thiết
• Hướng dẫn người nhà kỹ thuật hỗ trợ
• Kế hoạch tập tiếp tại nhà
• Lịch tái khám và theo dõi

Chuẩn bị nhà cửa trước ngày ra viện tránh được rất nhiều lúng túng trong tuần đầu về nhà.

Phòng ngừa tái phát

• Dùng thuốc theo đúng chỉ định
• Kiểm soát huyết áp
• Theo dõi các yếu tố nguy cơ khác
• Không tự ý ngừng thuốc
• Tái khám đúng hẹn

Mọi thay đổi về thuốc đều phải do bác sĩ quyết định chứ không dựa trên cảm giác đã khoẻ hơn.

Cách nghĩ thực tế

• Bắt đầu sớm khi tình trạng cho phép
• Bất động kéo dài gây hại riêng
• Dùng bên yếu chứ đừng bỏ quên
• Gia đình là một phần của đội ngũ
• Cải thiện có thể tiếp tục lâu dài

Nội dung này mang tính thông tin chung; kế hoạch điều trị cụ thể do đội ngũ chuyên môn quyết định.

Câu hỏi thường gặp