Trong phục hồi sau đột quỵ, chân thường được chú ý nhiều hơn vì nó gắn với việc đi lại, còn tay dễ bị để lại phía sau.
Vì sao tay khó hơn
- Đòi hỏi độ chính xác cao
- Nhiều khớp và cơ nhỏ phối hợp
- Tay lành dễ dàng thay thế
- Ít cơ hội luyện tập tự nhiên hơn
- Kết quả thấy chậm nên dễ nản
Chân buộc phải dùng khi đứng và đi, còn tay yếu thì hoàn toàn có thể bị thay thế.
Hiện tượng bỏ quên bên yếu
- Người bệnh dùng tay lành cho mọi việc
- Tay yếu ít được huy động
- Khả năng còn lại giảm dần
- Thành vòng lặp tự củng cố
- Cần được nhận ra sớm
Càng ít dùng thì càng khó dùng, và càng khó dùng thì lại càng ít dùng.
Cách đưa tay yếu vào sinh hoạt
- Cho tay yếu giữ đồ khi tay lành thao tác
- Đặt đồ về phía bên yếu
- Dùng hai tay khi bê đồ
- Cho tay yếu tham gia dù chỉ một phần
- Nhắc nhở thành thói quen
Giữ cái bát khi tay kia khuấy đã là một phần việc thật cho tay yếu.
Về đau vai
- Khá phổ biến sau đột quỵ
- Thường do vai không được đỡ đúng
- Kéo tay khi di chuyển người bệnh là nguyên nhân hay gặp
- Đau làm cản trở tập luyện
- Nên được xử lý sớm
Không bao giờ kéo tay bên yếu để đỡ người bệnh dậy, đó là nguyên tắc cần được nhắc lại thường xuyên.
Bảo vệ vai bên yếu
- Đỡ đúng vị trí khi di chuyển
- Kê đỡ tay khi ngồi và nằm
- Không để tay buông thõng
- Vận động nhẹ theo hướng dẫn
- Báo ngay khi thấy đau
Một chiếc gối kê tay khi ngồi là biện pháp đơn giản mà phòng được nhiều vấn đề.
Về co cứng cơ
- Cơ căng lên bất thường
- Hạn chế vận động
- Có thể gây đau
- Dẫn tới co rút nếu kéo dài
- Cần được đánh giá và xử lý theo chỉ định
Vận động đều đặn theo hướng dẫn giúp hạn chế tình trạng khớp co rút dần.
Các hướng luyện tập
- Vận động thụ động khi chưa tự cử động được
- Vận động có trợ giúp
- Vận động chủ động khi có thể
- Bài tập hướng tới việc cụ thể
- Số lần lặp lại nhiều
Tập hướng tới một việc cụ thể thường hiệu quả hơn là các động tác rời rạc không có mục đích.
Tập theo hoạt động thật
- Với lấy cốc nước
- Lau bàn
- Gấp khăn
- Mở nắp hộp
- Bật công tắc
- Mỗi việc lặp lại nhiều lần
Những việc quen thuộc trong nhà là bài tập tốt vì chúng có ý nghĩa và dễ lặp lại.
Khi tay chưa cử động được
- Vận động thụ động giữ tầm khớp
- Kê đỡ đúng tư thế
- Chống phù nề
- Kích thích cảm giác
- Vẫn đưa tay vào hoạt động dù chỉ được đặt lên bàn
Ngay cả khi chưa cử động được, việc giữ tầm vận động của khớp vẫn rất quan trọng.
Vận động tinh khi đã có tiến bộ
- Nhặt và thả vật
- Xoay và vặn
- Cài cúc
- Dùng dụng cụ ăn uống
- Viết nếu là tay thuận
Sức mạnh và sự khéo léo là hai mảng khác nhau nên cần được tập riêng.
Về sự kiên trì
- Tiến bộ ở tay thường chậm
- Có giai đoạn chững lại
- So sánh theo tháng chứ không theo ngày
- Ghi chép giúp thấy thay đổi
- Bỏ tập làm mất phần đã đạt
Nhiều người bỏ tập tay vì thấy chậm, rồi phần khả năng đã lấy lại được cũng mất theo.
Chống phù nề bàn tay
- Kê cao tay khi ngồi và nằm
- Không để tay buông thõng lâu
- Vận động nhẹ các ngón
- Băng ép nếu được chỉ định
- Phù kéo dài dễ dẫn tới cứng khớp
Bàn tay sưng lâu ngày trở nên cứng và khó tập hơn nhiều so với bàn tay được giữ khô ráo nhẹ nhõm.
Cảm giác ở bên yếu
- Có thể tê hoặc giảm cảm giác
- Khó nhận biết vị trí tay
- Dễ bị bỏng hoặc thương tích mà không biết
- Cần chú ý an toàn khi dùng nước nóng
- Các bài tập kích thích cảm giác có thể được chỉ định
Mất cảm giác nguy hiểm theo kiểu âm thầm vì người bệnh không nhận ra khi bị thương.
Dụng cụ hỗ trợ trong sinh hoạt
- Đồ dùng có tay cầm to
- Thảm chống trượt dưới bát đĩa
- Dụng cụ cài cúc
- Dụng cụ mở nắp
- Bàn chải cán dài
- Cho phép tự làm nhiều việc hơn
Dụng cụ hỗ trợ không thay thế việc tập mà tạo thêm cơ hội để tay được dùng trong việc thật.
Vai trò của người nhà
- Nhắc dùng tay yếu
- Không làm thay hết
- Đặt đồ về phía bên yếu
- Bảo vệ vai khi hỗ trợ
- Kiên nhẫn với tốc độ chậm
Sốt ruột rồi làm thay là điều dễ hiểu nhưng nó lấy đi cơ hội luyện tập quý giá.
Cách nghĩ thực tế
- Tay dễ bị bỏ quên nhất
- Đưa tay yếu vào sinh hoạt hằng ngày
- Bảo vệ vai ngay từ đầu
- Số lần lặp lại quan trọng
- Kiên trì qua giai đoạn chững
Nội dung này mang tính thông tin chung; chương trình tập cụ thể phải do chuyên môn thiết kế.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tay hồi phục chậm hơn chân?
Vận động của bàn tay đòi hỏi độ chính xác cao hơn nhiều, và trong sinh hoạt người bệnh dễ dùng tay lành thay thế nên tay yếu ít được luyện tập.
Bỏ quên bên yếu nghĩa là gì?
Là tình trạng người bệnh hầu như không dùng tới bên yếu dù vẫn còn một phần khả năng, khiến khả năng đó giảm thêm theo thời gian.
Đau vai sau đột quỵ có phổ biến không?
Khá phổ biến, thường liên quan tới việc vai không được đỡ đúng cách hoặc bị kéo trong khi di chuyển người bệnh. Cần được đánh giá và xử lý sớm.
Tập bao nhiêu là đủ?
Số lần lặp lại có ý nghĩa quan trọng. Ngoài buổi trị liệu, việc đưa tay yếu vào các hoạt động trong ngày là cách tăng số lần luyện tập.