Trầm cảm và vì sao khuyên cố lên không có tác dụng

Trầm cảm là một trong những tình trạng bị hiểu sai nhiều nhất, phần lớn vì người ta lấy trải nghiệm buồn bã thông thường ra để hình dung về nó.

Khác biệt với nỗi buồn thông thường

• Buồn có đối tượng và thường giảm dần
• Trầm cảm kéo dài và lan ra mọi mặt
• Ảnh hưởng tới năng lượng và giấc ngủ
• Làm mất hứng thú với những gì từng thích
• Thay đổi cả cách nhìn về bản thân

Có người trầm cảm mà không thấy buồn rõ rệt, họ chủ yếu thấy trống rỗng và mệt.

Những biểu hiện thường gặp

• Mất hứng thú với hoạt động từng thích
• Mệt mỏi dai dẳng
• Giấc ngủ thay đổi theo cả hai hướng
• Ăn uống thay đổi
• Khó tập trung và khó quyết định
• Tự trách và cảm giác vô giá trị

Khó tập trung và khó quyết định là phần ít được nói tới nhưng ảnh hưởng rất nhiều tới công việc.

Biểu hiện trên cơ thể

• Đau nhức không rõ nguyên nhân
• Vấn đề tiêu hoá
• Đau đầu
• Cảm giác nặng nề trong người
• Nhiều người đi khám vì triệu chứng cơ thể trước

Không ít trường hợp được phát hiện sau một chuỗi khám nhiều chuyên khoa mà không tìm ra nguyên nhân.

Vì sao khuyên cố lên không có tác dụng

• Không phải vấn đề ý chí
• Người bệnh đã cố rất nhiều rồi
• Lời khuyên làm họ tự trách thêm
• Tạo cảm giác không được hiểu
• Khiến họ ngại nói ra hơn

Người trầm cảm thường đã tự trách mình đủ rồi, nên lời động viên kiểu đó chỉ thêm gánh nặng.

Nên nói gì

• Ghi nhận điều họ đang trải qua
• Nói rằng mình ở đây
• Hỏi họ cần gì cụ thể
• Không vội đưa giải pháp
• Giữ liên lạc đều đặn
• Sẵn sàng nghe mà không phán xét

Sự có mặt đều đặn có giá trị hơn nhiều so với một lời khuyên hay.

Giúp bằng việc cụ thể

• Rủ đi bộ cùng
• Giúp việc nhà cụ thể
• Đi cùng tới buổi khám
• Nhắc lịch hẹn
• Đề nghị việc nhỏ thay vì hỏi cần gì không

Câu hỏi cần gì thì nói thường không nhận được trả lời, còn đề nghị cụ thể thì dễ được chấp nhận hơn.

Vòng xoáy thu hẹp hoạt động

• Mệt nên không làm gì
• Không làm gì nên càng ít niềm vui
• Càng ít niềm vui thì càng nặng
• Hoạt động giảm dần tới mức tối thiểu
• Vòng lặp tự củng cố

Đây là lý do việc dần dần đưa lại hoạt động vào ngày là một phần quan trọng trong can thiệp.

Bắt đầu lại từ việc rất nhỏ

• Nhỏ tới mức chắc chắn làm được
• Đặt vào giờ cố định
• Không chờ tới khi thấy có hứng
• Hành động thường tới trước cảm xúc
• Tăng dần rất từ từ

Chờ tới khi thấy muốn làm mới làm là bẫy lớn nhất, vì cảm giác muốn làm thường tới sau chứ không tới trước.

Nhịp sinh hoạt

• Giữ giờ thức dậy cố định
• Ra ánh sáng ban ngày
• Ăn đủ bữa kể cả khi không thấy đói
• Vận động nhẹ mỗi ngày
• Hạn chế nằm trên giường ban ngày

Giữ được nhịp ngày đêm ổn định là nền để những can thiệp khác có chỗ bám vào.

Về rượu và chất kích thích

• Cảm giác dễ chịu chỉ tạm thời
• Làm tình trạng nặng hơn về sau
• Ảnh hưởng tới giấc ngủ
• Tương tác với thuốc điều trị
• Dễ tạo vấn đề chồng vấn đề

Dùng rượu để dễ ngủ là một trong những cách làm giấc ngủ xấu đi nhanh nhất.

Các hướng điều trị

• Tâm lý trị liệu theo nhiều hướng
• Thuốc do bác sĩ chuyên khoa chỉ định
• Nhiều trường hợp kết hợp cả hai
• Hỗ trợ từ gia đình và xã hội
• Điều chỉnh sinh hoạt
• Cần thời gian để thấy thay đổi

Mọi quyết định về thuốc đều thuộc thẩm quyền của bác sĩ và không nên tự ý bắt đầu hay dừng lại.

Về quá trình hồi phục

• Không phải đường thẳng
• Có ngày tốt và ngày xấu
• Một ngày xấu không xoá đi tiến bộ
• Nhìn theo tuần và tháng
• Kiên trì qua giai đoạn chững lại

Một ngày tồi tệ sau hai tuần khá hơn không có nghĩa là mọi thứ quay lại vạch xuất phát.

Khi nào cần giúp đỡ ngay

• Có ý nghĩ làm hại bản thân
• Có kế hoạch cụ thể
• Không ăn uống được
• Không tự chăm sóc được
• Liên hệ chuyên môn hoặc cơ sở y tế ngay

Đây là tình huống không nên chờ đợi hay tự xử lý trong gia đình.

Cách nghĩ thực tế

• Không phải là buồn nhiều
• Không phải là vấn đề ý chí
• Sự có mặt quan trọng hơn lời khuyên
• Hành động thường tới trước cảm xúc
• Điều trị có hiệu quả và nên tìm sớm

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần do chuyên môn thực hiện.

Câu hỏi thường gặp