Khi cơn đau kéo dài nhiều tháng, nó không còn chỉ là chuyện của phần cơ thể bị đau nữa.
Đau kéo dài khác đau cấp
- Đau cấp là tín hiệu báo tổn thương
- Đau kéo dài có thể tồn tại sau khi mô đã lành
- Hệ thần kinh trở nên nhạy hơn
- Mức đau không luôn tương ứng với tổn thương
- Cách tiếp cận vì thế cũng khác
Hiểu rằng đau không luôn đồng nghĩa với tổn thương đang diễn ra là bước quan trọng với nhiều người bệnh.
Ảnh hưởng tới tinh thần
- Mệt mỏi và cáu gắt
- Lo lắng về tương lai
- Buồn chán kéo dài
- Cảm giác mất kiểm soát
- Cảm giác không được tin
- Thu hẹp các hoạt động
Cảm giác không được người khác tin là một trong những phần nặng nề nhất mà ít được nói ra.
Vòng xoáy đau và né tránh
- Đau nên sợ vận động
- Ít vận động nên yếu đi
- Yếu đi nên vận động càng đau
- Phạm vi hoạt động thu hẹp
- Tâm trạng đi xuống theo
Vòng này giải thích vì sao nghỉ ngơi hoàn toàn thường không phải lời khuyên tốt với đau kéo dài.
Kiểu làm việc lên xuống
- Thấy đỡ thì làm dồn thật nhiều
- Đau tăng thì nằm nghỉ nhiều ngày
- Đỡ lại thì làm dồn tiếp
- Tổng lượng việc làm được giảm dần
- Cảm giác thất thường tăng lên
Kiểu này rất phổ biến và nó làm người bệnh mất niềm tin vào khả năng dự đoán của chính mình.
Nhịp hoạt động đều
- Đặt lượng vừa phải làm được cả ngày xấu
- Giữ nguyên lượng đó kể cả ngày thấy khoẻ
- Tăng dần theo từng bước nhỏ
- Nghỉ theo giờ chứ không theo cơn đau
- Kiên trì vài tuần mới thấy kết quả
Không làm thêm khi thấy khoẻ là phần khó nhất nhưng cũng là phần quyết định.
Vận động ở mức phù hợp
- Bắt đầu từ mức rất thấp
- Tăng theo kế hoạch chứ không theo cảm giác
- Chọn hình thức chịu được
- Đều đặn hơn là cường độ
- Nên có hướng dẫn chuyên môn
Tăng theo kế hoạch giúp người bệnh không phải quyết định dựa trên cảm giác thất thường mỗi ngày.
Giấc ngủ
- Đau làm khó ngủ
- Thiếu ngủ làm ngưỡng chịu đau giảm
- Giữ giờ giấc cố định
- Hạn chế ngủ ngày dài
- Không nằm trằn trọc quá lâu
- Cải thiện ngủ thường giúp giảm cảm nhận đau
Cải thiện giấc ngủ là một trong những can thiệp có tác động rõ nhất mà lại hay bị bỏ qua.
Cách suy nghĩ về cơn đau
- Nghĩ tới điều tồi tệ nhất làm đau nặng hơn
- Phân biệt cảm giác đau với suy diễn về nó
- Ghi lại tình huống làm đau tăng giảm
- Tìm những gì còn kiểm soát được
- Không đồng nhất bản thân với cơn đau
Nghĩ rằng đau nghĩa là đang có gì đó hỏng thêm làm tăng căng thẳng và làm đau nặng hơn thật.
Chuyển trọng tâm sang giá trị sống
- Xác định điều gì quan trọng với mình
- Đặt mục tiêu theo hoạt động chứ không theo mức đau
- Làm những việc có ý nghĩa ở mức điều chỉnh
- Không đợi hết đau mới sống
- Đây không phải là cam chịu
Chờ tới khi hết đau mới làm điều mình muốn có thể là chờ đợi rất lâu và rất tốn kém.
Kỹ thuật thư giãn
- Thở chậm
- Thả lỏng cơ theo nhóm
- Đưa chú ý ra khỏi vùng đau
- Luyện khi bình thường chứ không đợi lúc đau
- Hiệu quả khác nhau tuỳ người
Căng cơ do đau lại làm đau tăng, nên thả lỏng có tác dụng thực tế chứ không chỉ về tâm lý.
Vai trò của người nhà
- Tin vào điều người bệnh nói
- Không làm thay hết mọi việc
- Khuyến khích duy trì hoạt động
- Không hỏi liên tục về mức đau
- Cùng làm những việc có ý nghĩa
Hỏi hôm nay đau mấy điểm suốt ngày vô tình giữ sự chú ý luôn hướng vào cơn đau.
Về thuốc giảm đau
- Là một phần chứ không phải toàn bộ
- Hiệu quả có giới hạn với đau kéo dài
- Mọi điều chỉnh do bác sĩ quyết định
- Không tự tăng liều
- Cần kết hợp với các hướng khác
Trông cậy hoàn toàn vào thuốc thường dẫn tới thất vọng vì đau kéo dài cần cách tiếp cận nhiều mặt.
Khi nào cần khám lại
- Tính chất cơn đau thay đổi rõ
- Xuất hiện triệu chứng thần kinh mới
- Sốt hoặc sụt cân đi kèm
- Đau tăng đột ngột khác thường
- Tâm trạng đi xuống nghiêm trọng
Sống chung với đau không có nghĩa là bỏ qua mọi thay đổi mới xuất hiện.
Cách nghĩ thực tế
- Đau luôn là trải nghiệm thật
- Nghỉ hoàn toàn thường không giúp
- Nhịp hoạt động đều quan trọng
- Giấc ngủ và tâm trạng ảnh hưởng trực tiếp
- Sống theo giá trị thay vì đợi hết đau
Nội dung này mang tính thông tin chung; kế hoạch điều trị cụ thể cần do chuyên môn thiết kế.
Câu hỏi thường gặp
Nói đau có yếu tố tâm lý nghĩa là đau không thật à?
Không. Đau luôn là trải nghiệm thật. Yếu tố tâm lý ảnh hưởng tới mức độ cảm nhận và cách ứng phó, chứ không có nghĩa là người bệnh tưởng tượng ra.
Nghỉ hoàn toàn có làm đau đỡ hơn không?
Với đau kéo dài, nghỉ hoàn toàn thường làm tình trạng xấu đi do mất sức và cứng khớp. Quan điểm hiện nay nghiêng về vận động ở mức phù hợp và tăng dần.
Nhịp hoạt động đều là gì?
Là làm việc theo một lượng ổn định mỗi ngày thay vì làm nhiều khi thấy đỡ rồi nằm nghỉ khi đau tăng, vì kiểu lên xuống đó làm tình trạng dao động mạnh hơn.
Trị liệu tâm lý giúp gì cho người đau mạn tính?
Nó không nhằm loại bỏ cơn đau mà nhằm giảm ảnh hưởng của đau tới cuộc sống, cải thiện giấc ngủ, tâm trạng và khả năng duy trì hoạt động.