Hỗ trợ tinh thần cho người bệnh nặng và gia đình

Khi một chẩn đoán nặng xuất hiện, phần y khoa được bàn rất kỹ còn phần tinh thần thường bị để lại phía sau.

Những phản ứng thường gặp

• Sốc và cảm giác không thật
• Phủ nhận trong giai đoạn đầu
• Tức giận
• Thương lượng và tìm kiếm mọi khả năng
• Buồn bã sâu
• Dần chấp nhận và sắp xếp lại

Những phản ứng này không đi theo thứ tự cố định và người ta có thể quay lại giai đoạn trước.

Mỗi người phản ứng khác nhau

• Có người muốn biết mọi chi tiết
• Có người muốn biết vừa đủ
• Có người cần nói ra
• Có người cần im lặng
• Khác biệt này dễ gây hiểu lầm trong nhà

Người muốn nói và người muốn im lặng trong cùng một gia đình dễ cảm thấy đối phương không quan tâm.

Cách trò chuyện

• Hỏi họ muốn nói về điều gì
• Nghe nhiều hơn nói
• Không vội an ủi bằng câu sáo rỗng
• Cho phép im lặng
• Không tránh mặt vì ngại
• Nói thật khi không biết nói gì

Câu rồi sẽ ổn thôi nhiều khi khiến người bệnh thấy nỗi lo của mình bị gạt đi.

Về hy vọng

• Hy vọng có thể thay đổi nội dung
• Từ hy vọng khỏi sang hy vọng có thời gian tốt
• Không cần ép người bệnh lạc quan
• Cũng không nên dập tắt hy vọng
• Đi cùng nhịp với họ

Ép người bệnh phải lạc quan là một gánh nặng nữa đặt lên vai họ.

Khi tham gia quyết định điều trị

• Hỏi rõ các lựa chọn
• Hỏi về mục tiêu của mỗi lựa chọn
• Ghi câu hỏi ra trước khi gặp bác sĩ
• Đi cùng người thân để cùng nghe
• Tôn trọng mong muốn của người bệnh

Ghi sẵn câu hỏi trước khi vào phòng khám giúp gia đình không quên những điều quan trọng nhất.

Giữ quyền tự chủ cho người bệnh

• Hỏi ý kiến họ về những việc liên quan
• Không quyết định thay khi họ còn quyết được
• Cho họ giữ những việc còn làm được
• Tôn trọng lựa chọn kể cả khi mình không đồng tình
• Không bàn về họ trước mặt họ

Mất quyền quyết định về chính mình là điều nhiều người bệnh thấy khó chịu hơn cả triệu chứng.

Nói với trẻ em trong nhà

• Trẻ cảm nhận được sự thay đổi
• Nói ở mức phù hợp với tuổi
• Dùng từ rõ ràng thay vì ẩn dụ
• Cho trẻ hỏi
• Giữ nếp sinh hoạt ổn định
• Cho trẻ biết chúng không có lỗi

Trẻ không được nói gì thường tự suy diễn ra điều đáng sợ hơn sự thật.

Người chăm sóc chính

• Thường bỏ qua nhu cầu của mình
• Dễ kiệt sức thể chất lẫn tinh thần
• Cảm giác tội lỗi khi nghỉ ngơi
• Dễ bị cô lập xã hội
• Cần được thay phiên

Người chăm sóc kiệt sức không thể chăm sóc tốt, nên nghỉ ngơi không phải là ích kỷ.

Chia việc trong gia đình

• Liệt kê rõ các đầu việc
• Phân công cụ thể thay vì chờ tự nguyện
• Người ở xa cũng có việc làm được
• Nhận giúp đỡ từ bên ngoài khi được đề nghị
• Xem lại phân công định kỳ

Người ở xa có thể lo giấy tờ, lịch hẹn hoặc gọi điện đều đặn, đó vẫn là phần việc thật.

Những xung đột hay xuất hiện

• Bất đồng về hướng điều trị
• Cảm giác không công bằng trong phân công
• Mâu thuẫn cũ bị khơi lại
• Khác biệt về mức độ nói thật
• Cần chỗ để nói ra thay vì tích tụ

Áp lực kéo dài làm những mâu thuẫn cũ trong gia đình dễ bùng lên vào lúc khó khăn nhất.

Giữ những điều bình thường

• Duy trì thói quen hằng ngày
• Vẫn nói chuyện về những việc khác
• Vẫn cười khi có thể
• Giữ liên lạc với bạn bè
• Không để bệnh chiếm hết mọi cuộc trò chuyện

Người bệnh thường thấy nhẹ nhõm khi được nói về điều gì đó khác ngoài bệnh của mình.

Khi nào nên tìm hỗ trợ chuyên môn

• Không ngủ được kéo dài
• Không thể làm việc hay sinh hoạt
• Cảm giác tuyệt vọng kéo dài
• Xung đột gia đình không tự gỡ được
• Có ý nghĩ làm hại bản thân thì cần giúp ngay

Hỗ trợ tinh thần trong giai đoạn này là việc bình thường chứ không phải dấu hiệu yếu đuối.

Cách nghĩ thực tế

• Chẩn đoán rơi xuống cả gia đình
• Mỗi người phản ứng khác nhau
• Có mặt quan trọng hơn nói hay
• Giữ quyền tự chủ cho người bệnh
• Người chăm sóc cũng cần được chăm sóc

Nội dung này mang tính thông tin chung; hỗ trợ cụ thể nên có sự tham gia của chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp