Trị liệu bàn tay và vận động tinh

Bàn tay chiếm phần rất lớn trong các thao tác hằng ngày, nên mất chức năng ở đây ảnh hưởng nhiều hơn người ta tưởng.

Vì sao bàn tay là trường hợp đặc biệt

• Nhiều khớp và gân trong không gian nhỏ
• Các cấu trúc trượt sát nhau nên dễ dính
• Da mỏng và nhạy cảm
• Cứng khớp xảy ra rất nhanh
• Là nơi thực hiện hầu hết thao tác sinh hoạt

Một ngón tay cứng có thể cản trở cả bàn tay vì các ngón làm việc theo nhóm.

Những tình huống thường gặp

• Sau gãy xương bàn tay và cổ tay
• Sau khâu gân
• Sau bỏng
• Các bệnh lý gân và bao gân
• Hội chứng chèn ép thần kinh
• Sau phẫu thuật khớp

Mỗi nhóm có phác đồ và mốc thời gian khác nhau, không thể áp chung một cách tập.

Nguyên tắc chung về thời điểm

• Bất động đủ để cấu trúc lành
• Nhưng không bất động lâu hơn cần thiết
• Vận động sớm phần không bị ảnh hưởng
• Tăng dần theo mốc được chỉ định
• Không tự đẩy nhanh tiến độ

Cân bằng giữa bảo vệ và vận động là bài toán khó nhất trong trị liệu bàn tay.

Chống sưng nề

• Kê cao tay khi nghỉ
• Vận động nhẹ các ngón
• Băng ép theo hướng dẫn
• Không để tay buông thõng lâu
• Sưng kéo dài dễ dẫn tới cứng

Sưng không chỉ gây khó chịu mà còn là nguyên nhân trực tiếp làm khớp cứng lại.

Tầm vận động

• Tập gấp duỗi từng khớp riêng
• Tập nắm và mở bàn tay
• Tập ngón cái đối chiếu các ngón
• Tập nhiều lần ngắn trong ngày
• Đều đặn quan trọng hơn cường độ

Nhiều lần ngắn trong ngày hiệu quả hơn một lần dài vì tay ít bị sưng thêm.

Trượt gân

• Các bài tập theo chuỗi tư thế nhất định
• Giúp gân trượt trong bao
• Giảm nguy cơ dính
• Thường được kê sau chấn thương và phẫu thuật
• Cần làm đúng tư thế mới có tác dụng

Các bài này trông đơn giản nhưng làm sai tư thế thì gân không trượt được như mong muốn.

Sức mạnh và sức bền

• Chỉ tăng khi cấu trúc đã đủ lành
• Đất nặn trị liệu nhiều độ cứng
• Bóp và véo theo mức tăng dần
• Bài tập cầm nắm nhiều kiểu
• Sức bền quan trọng không kém sức mạnh

Nhiều người lấy lại được sức bóp nhưng vẫn mỏi rất nhanh khi làm việc kéo dài.

Vận động tinh

• Nhặt vật nhỏ
• Cài cúc và buộc dây
• Xoay và vặn vật nhỏ
• Viết và dùng dụng cụ
• Phối hợp hai tay
• Luyện bằng chính việc thật

Sức mạnh và sự khéo léo là hai thứ khác nhau, có sức chưa chắc đã làm được việc tỉ mỉ.

Xử lý sẹo

• Xoa sẹo theo hướng dẫn khi đã liền
• Miếng dán hoặc gel silicon nếu được chỉ định
• Che nắng cho vùng sẹo
• Sẹo co rút hạn chế vận động
• Cần kiên trì nhiều tháng

Sẹo ở bàn tay không chỉ là vấn đề thẩm mỹ vì nó trực tiếp giới hạn tầm vận động.

Cảm giác

• Sau tổn thương thần kinh cảm giác thay đổi
• Có thể tê, mất cảm giác hoặc quá nhạy
• Các bài tập làm quen dần với kích thích
• Học lại cách phân biệt kết cấu
• Cần chú ý an toàn khi mất cảm giác

Tay mất cảm giác dễ bị bỏng hoặc thương tích mà người bệnh không biết ngay.

Về nẹp

• Nẹp bảo vệ cấu trúc đang lành
• Nẹp giữ tư thế chức năng
• Nẹp kéo giãn dần chỗ co rút
• Thời gian đeo do chuyên môn quyết định
• Nẹp sai có thể gây hại

Đeo nẹp lâu hơn chỉ định là một trong những lý do phổ biến làm khớp cứng thêm.

Đưa tay trở lại việc thật

• Bắt đầu từ việc nhẹ trong sinh hoạt
• Dùng tay bị ảnh hưởng cho việc hằng ngày
• Tăng dần độ khó
• Tránh tình trạng bỏ quên tay đó
• Thao tác thật là bài tập tốt nhất

Tay không được dùng sẽ tiếp tục yếu đi dù các chỉ số đo được đã cải thiện.

Những sai lầm hay gặp

• Tập quá mạnh khi chưa tới thời điểm
• Bỏ tập rồi tập dồn
• Không xử lý sưng
• Dùng tay lành thay hoàn toàn
• Bỏ dở khi thấy chậm tiến bộ

Tiến bộ ở bàn tay thường theo tuần và theo tháng chứ không thấy rõ theo ngày.

Khi nào cần báo lại người điều trị

• Đau tăng rõ sau tập
• Sưng tăng và không giảm
• Đột ngột mất khả năng gấp hoặc duỗi
• Tê tăng lên
• Vết mổ có dấu hiệu bất thường

Mất đột ngột khả năng gấp một ngón sau phẫu thuật gân là tình huống cần khám lại sớm.

Cách nghĩ thực tế

• Kiên nhẫn là yếu tố quyết định
• Đều đặn hơn là dồn sức
• Bảo vệ và vận động phải cân bằng
• Dùng tay vào việc thật
• Theo đúng mốc được chỉ định

Nội dung này mang tính thông tin chung; chương trình tập cụ thể phải theo chỉ định của người điều trị.

Câu hỏi thường gặp