Sau một tai nạn, việc chữa phần cơ thể được lo rất chu đáo, còn phần tinh thần thì thường được coi là chuyện sẽ tự qua.
Phản ứng trong những ngày đầu
- Cảm giác như không thật
- Choáng và khó tập trung
- Dễ giật mình
- Khó ngủ
- Hay nhớ lại hình ảnh sự việc
- Phần lớn giảm dần theo thời gian
Những phản ứng này là bình thường trong giai đoạn đầu chứ không phải dấu hiệu có gì đó sai.
Những biểu hiện kéo dài đáng chú ý
- Hình ảnh sự việc quay lại một cách sống động
- Ác mộng lặp lại
- Tránh né nơi chốn hoặc tình huống liên quan
- Luôn trong trạng thái cảnh giác
- Cảm xúc chai lì hoặc xa cách
- Thay đổi tính khí rõ rệt
Khi những biểu hiện này kéo dài nhiều tuần và ảnh hưởng tới sinh hoạt thì cần được đánh giá.
Vì sao tránh né lại là vấn đề
- Tránh được thì nhẹ nhõm ngay
- Nhưng củng cố cảm giác nguy hiểm
- Phạm vi tránh lan rộng dần
- Cuộc sống thu hẹp lại
- Hồi phục bị chậm lại
Không dám đi lại con đường cũ rồi dần không dám ra đường là cách phạm vi tránh né mở rộng.
Quay lại hoạt động thường ngày
- Bắt đầu từ việc dễ nhất
- Tăng dần theo từng bước
- Có người đi cùng lúc đầu nếu cần
- Không ép quá nhanh
- Ghi nhận từng bước đã làm được
Với người sợ đi lại sau tai nạn giao thông, việc quay lại nên chia thành nhiều bước rất nhỏ.
Giấc ngủ
- Giữ giờ đi ngủ cố định
- Hạn chế chất kích thích buổi chiều tối
- Tránh xem lại tin tức về tai nạn trước khi ngủ
- Không nằm trằn trọc quá lâu
- Ác mộng lặp lại nên được nói với chuyên môn
Xem đi xem lại hình ảnh liên quan tới tai nạn trước khi ngủ làm các triệu chứng nặng lên.
Cơ thể trong trạng thái cảnh giác
- Dễ giật mình với tiếng động
- Cơ căng liên tục
- Tim đập nhanh không rõ lý do
- Khó thư giãn
- Các kỹ thuật điều hoà có thể giúp
Giật mình mạnh với tiếng động là biểu hiện của hệ thống báo động vẫn đang bật chứ không phải tính cách.
Cảm giác tội lỗi
- Tự trách vì đã hoặc chưa làm gì đó
- Day dứt khi người khác bị nặng hơn
- Xem lại sự việc nhiều lần trong đầu
- Là phản ứng rất phổ biến
- Nên được nói ra thay vì giữ kín
Cảm giác tội lỗi vì mình còn sống trong khi người khác thì không là điều nhiều người mang theo rất lâu.
Khi có chấn thương thể chất kèm theo
- Đau và hạn chế vận động cộng thêm áp lực
- Lo lắng về khả năng hồi phục
- Lo về công việc và thu nhập
- Phụ thuộc vào người khác
- Hai mặt ảnh hưởng qua lại
Tinh thần đi xuống làm quá trình phục hồi thể chất chậm lại, và ngược lại.
Về các thủ tục pháp lý và bảo hiểm
- Kéo dài và gây căng thẳng
- Buộc phải kể lại sự việc nhiều lần
- Nên có người hỗ trợ giấy tờ
- Tách phần thủ tục ra khỏi phần hồi phục
- Không để nó chiếm hết mọi cuộc trò chuyện
Phải kể lại sự việc nhiều lần cho các bên khác nhau là một gánh nặng thật với người vừa trải qua nó.
Người thân nên làm gì
- Ở bên mà không giục
- Nghe khi họ muốn nói
- Không ép kể lại
- Giữ nếp sinh hoạt bình thường
- Khuyến khích hoạt động vừa sức
- Chú ý cả sức khoẻ của chính mình
Người thân cũng chịu ảnh hưởng và cũng cần chỗ để nói ra, điều này hay bị quên.
Những cách ứng phó không bền
- Dùng rượu để ngủ
- Làm việc quá sức để khỏi nghĩ
- Cắt hết liên lạc xã hội
- Phủ nhận hoàn toàn ảnh hưởng
- Đều giúp tạm thời rồi gây thêm vấn đề
Vùi đầu vào công việc để khỏi nghĩ có tác dụng ngắn hạn nhưng nó chỉ hoãn lại chứ không giải quyết.
Các hướng can thiệp
- Trị liệu tâm lý theo hướng chuyên biệt cho sang chấn
- Từng bước đối diện với tình huống né tránh
- Làm việc với cách nhìn về sự việc
- Kỹ thuật điều hoà cơ thể
- Thuốc khi bác sĩ thấy cần
Can thiệp cho sang chấn có những hướng riêng và nên được thực hiện bởi người được đào tạo cho việc đó.
Khi nào cần giúp đỡ ngay
- Có ý nghĩ làm hại bản thân
- Không sinh hoạt được
- Mất ngủ hoàn toàn kéo dài
- Tăng dùng rượu hoặc chất kích thích
- Liên hệ chuyên môn không nên chờ đợi
Tìm giúp đỡ sớm thường làm quá trình hồi phục ngắn hơn nhiều so với để lâu.
Cách nghĩ thực tế
- Phản ứng ban đầu là bình thường
- Kéo dài thì cần được đánh giá
- Tránh né làm hồi phục chậm lại
- Quay lại hoạt động theo từng bước nhỏ
- Người thân cũng cần được hỗ trợ
Nội dung này mang tính thông tin chung; đánh giá và can thiệp cụ thể cần do chuyên môn thực hiện.
Câu hỏi thường gặp
Sau tai nạn thấy hoảng và mất ngủ có bình thường không?
Trong những tuần đầu, các phản ứng như hoảng sợ, mất ngủ và hay nhớ lại là phản ứng thường gặp. Chúng thường giảm dần, nhưng nếu kéo dài thì nên được đánh giá.
Có nên tránh nhắc lại chuyện đã xảy ra không?
Không nên ép người bệnh kể, nhưng cũng không nên biến nó thành điều cấm kỵ. Họ nên được nói khi họ sẵn sàng.
Bao lâu thì nên tìm hỗ trợ chuyên môn?
Khi các triệu chứng kéo dài nhiều tuần mà không giảm, hoặc khi chúng ảnh hưởng rõ tới sinh hoạt, công việc và quan hệ.
Người thân nên làm gì?
Ở bên, giữ nếp sinh hoạt bình thường, không giục hồi phục nhanh, và khuyến khích quay lại các hoạt động thường ngày ở mức vừa sức.