Đau lưng là một trong những lý do đi khám phổ biến nhất trên thế giới. Cách tiếp cận với nó đã thay đổi đáng kể trong vài chục năm qua.
Những gì đã thay đổi
- Trước đây khuyên nằm nghỉ dài ngày
- Nay khuyến khích vận động sớm trong khả năng
- Trước đây chụp phim rộng rãi
- Nay chụp có chọn lọc hơn
- Chú trọng hơn vào chức năng thay vì chỉ hình ảnh
Những thay đổi này dựa trên bằng chứng cho thấy cách làm cũ không mang lại kết quả tốt hơn.
Vì sao nằm nghỉ kéo dài không tốt
- Cơ yếu đi nhanh khi bất động
- Khớp cứng lại
- Tăng nỗi sợ vận động
- Kéo dài thời gian hồi phục
- Có thể góp phần làm đau chuyển sang mạn tính
Nỗi sợ vận động sau đợt đau là yếu tố dự báo quan trọng cho việc đau có kéo dài hay không.
Về việc chụp phim
- Không phải trường hợp nào cũng cần
- Nhiều thay đổi trên phim gặp cả ở người không đau
- Kết quả phim có khi làm người bệnh lo lắng thêm
- Cần được đọc cùng bối cảnh lâm sàng
- Chỉ định khi có dấu hiệu cảnh báo
Nhiều hình ảnh thoái hoá trên phim là thay đổi theo tuổi và chúng có ở cả những người không hề đau.
Các dấu hiệu cần khám bác sĩ
- Yếu chân hoặc khó nhấc bàn chân
- Tê lan xuống chân
- Rối loạn đại tiểu tiện
- Tê vùng bẹn và tầng sinh môn
- Sốt hoặc sút cân
- Đau sau chấn thương mạnh
- Đau ban đêm không liên quan tư thế
Rối loạn đại tiểu tiện kèm đau lưng là tình huống cần được khám cấp chứ không chờ.
Chương trình trị liệu thường gồm gì
- Giáo dục về bản chất của đau lưng
- Hướng dẫn duy trì vận động
- Bài tập tăng sức mạnh thân mình
- Bài tập cải thiện độ linh hoạt
- Hướng dẫn về tư thế trong sinh hoạt
- Kế hoạch quay lại hoạt động bình thường
Phần giáo dục có giá trị lớn vì hiểu đúng về cơn đau làm giảm nỗi sợ và giúp người bệnh vận động trở lại.
Về tư thế
- Không có một tư thế đúng duy nhất
- Điều quan trọng là thay đổi tư thế thường xuyên
- Giữ nguyên một tư thế lâu mới là vấn đề
- Đứng dậy và đi lại sau mỗi khoảng ngồi
- Điều chỉnh chỗ ngồi cho phù hợp
Quan niệm phải ngồi thật thẳng suốt ngày đã được nhìn nhận lại; sự thay đổi tư thế quan trọng hơn.
Nâng vật nặng
- Gập gối và giữ vật gần người
- Tránh vừa nâng vừa xoay người
- Nhờ giúp khi vật quá nặng
- Nhưng cũng không cần sợ mọi việc nâng
- Lưng được thiết kế để chịu tải
Điểm cuối đáng chú ý: tránh hoàn toàn mọi việc nâng làm lưng yếu đi và dễ đau hơn về sau.
Khi đau đã kéo dài
- Cách tiếp cận khác với đau cấp
- Chú trọng vào chức năng thay vì chỉ hết đau
- Tăng dần mức hoạt động
- Xử lý cả yếu tố tâm lý
- Cần thời gian và kiên trì
Với đau mạn tính, mục tiêu làm được nhiều hơn thường thực tế hơn mục tiêu hết đau hoàn toàn.
Vai trò của yếu tố tâm lý
- Căng thẳng và lo âu ảnh hưởng tới cảm nhận đau
- Sợ vận động làm tình trạng kéo dài
- Không có nghĩa là đau không thật
- Xử lý cả hai mặt cho kết quả tốt hơn
- Đây là phần thường bị bỏ qua
Điểm thứ ba rất quan trọng: nói rằng tâm lý có ảnh hưởng không đồng nghĩa với nói rằng cơn đau là tưởng tượng.
Quay lại công việc
- Quay lại sớm trong khả năng thường tốt hơn
- Có thể cần điều chỉnh công việc tạm thời
- Trao đổi với nơi làm việc
- Không chờ hết đau hoàn toàn mới quay lại
- Hoạt động là một phần của phục hồi
Nghỉ việc dài ngày vì đau lưng thường làm việc quay lại khó hơn chứ không dễ hơn.
Phòng tái phát
- Duy trì tập luyện đều đặn
- Giữ sức mạnh thân mình
- Vận động đều trong ngày
- Kiểm soát cân nặng
- Ngủ đủ
- Không bỏ tập khi đã hết đau
Điểm cuối là sai lầm phổ biến nhất: người ta bỏ tập ngay khi hết đau rồi đau lại sau vài tháng.
Những gì ít có bằng chứng
- Nằm nghỉ dài ngày
- Đeo đai lưng liên tục
- Kéo giãn cột sống trong nhiều trường hợp
- Các phương pháp hứa hẹn chữa dứt điểm nhanh
- Nên hỏi về cơ sở của phương pháp được đề nghị
Đeo đai lưng liên tục trong thời gian dài có thể làm cơ thân mình yếu đi.
Cách nghĩ thực tế
- Phần lớn đau lưng cải thiện theo thời gian
- Vận động là bạn chứ không phải kẻ thù
- Biết dấu hiệu cảnh báo để đi khám
- Kiên trì với bài tập
- Phòng tái phát quan trọng không kém điều trị
Nội dung này mang tính thông tin chung; khi có dấu hiệu cảnh báo hãy đi khám bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Đau lưng có nên nằm nghỉ hoàn toàn không?
Với phần lớn trường hợp thì không. Bằng chứng hiện nay cho thấy duy trì vận động trong khả năng cho kết quả tốt hơn nằm nghỉ kéo dài.
Có cần chụp phim ngay không?
Phần lớn trường hợp đau lưng thông thường không cần chụp ngay. Chụp được chỉ định khi có dấu hiệu cảnh báo hoặc khi không cải thiện sau một thời gian.
Dấu hiệu nào cần đi khám bác sĩ?
Yếu liệt, tê lan xuống chân, rối loạn đại tiểu tiện, sốt, sút cân, đau sau chấn thương mạnh, hoặc đau ban đêm không liên quan tư thế.
Bao lâu thì đỡ?
Nhiều trường hợp cải thiện dần trong vài tuần. Nếu không đỡ hoặc nặng lên thì cần được đánh giá lại.