Nhiều người nghĩ mổ xong là xong. Nhưng với phần lớn phẫu thuật cơ xương khớp, ca mổ chỉ tạo điều kiện, còn kết quả cuối cùng phụ thuộc vào quá trình phục hồi sau đó.
Vì sao cần phục hồi chức năng
- Phẫu thuật xử lý cấu trúc chứ không phục hồi chức năng
- Cơ yếu đi nhanh khi bất động
- Khớp cứng lại
- Mẫu vận động bị thay đổi do đau
- Cần được xây dựng lại có hệ thống
Cơ có thể mất sức đáng kể chỉ sau vài tuần bất động, và lấy lại cần thời gian dài hơn nhiều.
Các giai đoạn phục hồi
- Giai đoạn bảo vệ với mục tiêu kiểm soát sưng đau
- Giai đoạn lấy lại tầm vận động
- Giai đoạn tăng sức mạnh
- Giai đoạn phục hồi chức năng và quay lại hoạt động
- Mỗi giai đoạn có mục tiêu riêng
- Không được nhảy cóc
Muốn nhanh mà bỏ qua giai đoạn thường dẫn tới chậm hơn vì phải quay lại xử lý vấn đề phát sinh.
Tuân thủ hướng dẫn sau mổ
- Bác sĩ phẫu thuật đặt ra các giới hạn
- Không được vượt quá dù cảm thấy khoẻ
- Mô đang lành cần được bảo vệ
- Vượt giới hạn có thể ảnh hưởng kết quả mổ
- Người trị liệu làm việc trong khung đó
Cảm thấy không đau không có nghĩa là mô đã lành đủ để chịu tải, và đây là nhầm lẫn nguy hiểm.
Kiểm soát sưng và đau
- Sưng nhiều cản trở việc tập
- Kê cao chi trong giai đoạn đầu
- Chườm theo hướng dẫn
- Vận động nhẹ giúp giảm sưng
- Kiểm soát đau đủ để tập được
Đau không được kiểm soát làm người bệnh không tập được, và điều đó làm chậm toàn bộ quá trình.
Lấy lại tầm vận động
- Là mục tiêu sớm trong nhiều trường hợp
- Khớp cứng lại rất nhanh
- Khó lấy lại nếu để cứng quá lâu
- Cần thực hiện đều đặn nhiều lần trong ngày
- Theo đúng giới hạn được cho phép
Với một số phẫu thuật, việc lấy lại tầm vận động trong những tuần đầu quyết định kết quả lâu dài.
Xây dựng lại sức mạnh
- Bắt đầu từ mức rất nhẹ
- Tăng dần theo tiến triển
- Cần nhiều tháng chứ không phải vài tuần
- Phải làm cả bên không bị
- Và cả các nhóm cơ liên quan
Tập cả bên lành cũng có ích vì bên lành thường cũng yếu đi trong giai đoạn hạn chế vận động.
Vì sao lâu hơn mong đợi
- Mô lành theo tiến trình sinh học có thời gian riêng
- Sức cơ mất nhanh nhưng lấy lại chậm
- Vết mổ lành không đồng nghĩa chức năng đã hồi phục
- Mỗi người có tốc độ khác nhau
- So sánh với người khác thường gây thất vọng
Nhìn bên ngoài đã bình thường trong khi bên trong còn đang xây lại là tình huống rất phổ biến.
Quay lại thể thao
- Dựa trên tiêu chí chứ không chỉ theo thời gian
- Sức mạnh đạt mức yêu cầu
- Tầm vận động đầy đủ
- Kiểm soát vận động tốt
- Tự tin khi thực hiện động tác
- Quay lại sớm làm tăng nguy cơ tái chấn thương
Yếu tố tự tin thường bị bỏ qua nhưng nó liên quan tới nguy cơ tái chấn thương một cách rõ rệt.
Những sai lầm thường gặp
- Bỏ tập khi thấy đỡ
- Tập quá mạnh vì nôn nóng
- Vượt giới hạn được cho phép
- So sánh tiến độ với người khác
- Bỏ cuộc khi tiến bộ chậm lại
- Không báo khi có triệu chứng bất thường
Giai đoạn tiến bộ chậm lại sau những tuần đầu là bình thường và không phải dấu hiệu thất bại.
Các dấu hiệu cần báo ngay
- Sưng tăng đột ngột
- Đau tăng nhiều bất thường
- Vết mổ đỏ, chảy dịch hoặc có mùi
- Sốt
- Đau và sưng ở bắp chân
- Mất khả năng đã có trước đó
Đau và sưng ở bắp chân sau phẫu thuật cần được đánh giá vì có thể liên quan tới huyết khối.
Phối hợp giữa các bên
- Bác sĩ phẫu thuật đặt giới hạn
- Người trị liệu thực hiện chương trình
- Người bệnh thực hiện phần ở nhà
- Thông tin cần được trao đổi hai chiều
- Báo cho cả hai khi có vấn đề
Người bệnh là cầu nối thông tin giữa các bên, nên việc kể lại chính xác rất quan trọng.
Khía cạnh tinh thần
- Quá trình dài dễ gây nản
- Có những giai đoạn không thấy tiến bộ
- Nỗi sợ tái chấn thương khá phổ biến
- Ghi lại tiến bộ giúp giữ động lực
- Nói ra khi thấy quá khó
Ghi lại số liệu và nhìn lại sau vài tháng thường cho thấy tiến bộ rõ mà cảm nhận hằng ngày không thấy.
Cách nghĩ dài hạn
- Phục hồi là quá trình chứ không phải sự kiện
- Kiên trì quan trọng hơn cường độ
- Tuân thủ giới hạn bảo vệ kết quả mổ
- Duy trì tập sau khi đã hồi phục
- Phòng tái chấn thương là phần cuối của chương trình
Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi chương trình tập sau mổ phải theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cần trị liệu sau mổ?
Vì phẫu thuật xử lý cấu trúc nhưng không phục hồi chức năng. Cơ yếu đi, khớp cứng lại và các mẫu vận động bị thay đổi, tất cả đều cần được xử lý bằng tập luyện.
Có nên tập sớm không?
Thời điểm bắt đầu và mức độ phải theo hướng dẫn của bác sĩ phẫu thuật. Quá sớm hoặc quá mạnh có thể ảnh hưởng tới kết quả mổ.
Vì sao phục hồi lâu hơn mong đợi?
Vì mô cần thời gian lành theo tiến trình sinh học, và sức cơ mất đi cần nhiều tháng để lấy lại. Vết mổ lành không đồng nghĩa với chức năng đã hồi phục.
Khi nào có thể quay lại thể thao?
Khi đạt các tiêu chí về sức mạnh, tầm vận động và kiểm soát vận động, chứ không chỉ dựa vào thời gian đã trôi qua. Quay lại quá sớm làm tăng nguy cơ tái chấn thương.