Vật lý trị liệu thực sự làm gì

Khi nghe tới vật lý trị liệu, nhiều người hình dung ra cảnh nằm chiếu đèn hoặc được xoa bóp. Thực tế phần lớn công việc của nghề này nằm ở chỗ khác.

Phạm vi công việc

• Đánh giá khả năng vận động và chức năng
• Tìm nguyên nhân của hạn chế vận động
• Thiết kế chương trình tập phù hợp
• Hướng dẫn người bệnh thực hiện đúng
• Theo dõi và điều chỉnh theo tiến triển
• Dạy cách phòng tái phát

Điểm cuối thường bị bỏ qua nhưng nó là phần quyết định việc vấn đề có quay lại hay không.

Đánh giá là bước đầu tiên

• Hỏi về tiền sử và hoàn cảnh xuất hiện
• Quan sát dáng đi và tư thế
• Đo tầm vận động các khớp
• Kiểm tra sức cơ
• Đánh giá khả năng thực hiện các động tác hằng ngày
• Xác định mục tiêu cùng người bệnh

Buổi đầu thường dài hơn các buổi sau vì phần đánh giá chiếm nhiều thời gian nhất.

Vì sao mục tiêu phải cụ thể

• Hết đau là mục tiêu quá chung
• Leo được cầu thang lên tầng hai là mục tiêu cụ thể
• Cụ thể thì đo được tiến bộ
• Cũng giúp chọn đúng bài tập
• Người bệnh cũng biết mình đang hướng tới đâu

Mục tiêu gắn với sinh hoạt thật của người bệnh giúp họ duy trì động lực tốt hơn nhiều.

Các nhóm biện pháp

• Bài tập trị liệu là phần trọng tâm
• Kỹ thuật tác động bằng tay
• Các phương thức vật lý như nhiệt và điện
• Hướng dẫn về tư thế và thói quen
• Dụng cụ hỗ trợ khi cần
• Giáo dục cho người bệnh

Bài tập được xếp đầu vì nó có bằng chứng mạnh nhất trong hầu hết các tình trạng thường gặp.

Vì sao bài tập quan trọng nhất

• Tác động tới nguyên nhân chứ không chỉ triệu chứng
• Tạo thay đổi bền vững
• Người bệnh tự làm được lâu dài
• Không phụ thuộc vào việc tới phòng khám
• Giảm nguy cơ tái phát

Một chương trình tập tốt là thứ người bệnh mang theo được suốt đời, còn các biện pháp thụ động thì không.

Về các phương thức thụ động

• Nhiệt, điện, siêu âm và các phương thức khác
• Có thể giúp giảm triệu chứng tạm thời
• Tạo điều kiện để tập dễ hơn
• Nhưng không thay thế được bài tập
• Không nên là toàn bộ nội dung điều trị

Buổi trị liệu chỉ có chiếu đèn và nằm nghỉ là dấu hiệu nên hỏi lại về kế hoạch điều trị.

Phần việc ở nhà

• Là phần chiếm nhiều thời gian nhất
• Buổi trị liệu chỉ vài giờ mỗi tuần
• Phần còn lại phụ thuộc vào người bệnh
• Kết quả tỷ lệ với mức độ thực hiện
• Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với các điều trị khác

Người thực hiện đầy đủ bài tập ở nhà thường tiến bộ nhanh hơn nhiều so với người chỉ tới đúng lịch hẹn.

Đau trong quá trình tập

• Một mức khó chịu nhẹ có thể chấp nhận được
• Đau tăng dần trong lúc tập là dấu hiệu nên dừng
• Đau kéo dài nhiều giờ sau tập là quá sức
• Đau không phải thước đo hiệu quả
• Báo với người trị liệu để điều chỉnh

Quan niệm không đau thì không hiệu quả là sai và nó khiến nhiều người tập quá sức rồi bỏ cuộc.

Quan niệm nghỉ hoàn toàn đã thay đổi

• Trước đây thường khuyên nằm nghỉ khi đau lưng
• Bằng chứng hiện nay cho thấy vận động sớm tốt hơn
• Nghỉ hoàn toàn kéo dài làm cơ yếu đi
• Và làm nỗi sợ vận động tăng lên
• Vận động trong khả năng là hướng được khuyến khích

Đây là một trong những thay đổi lớn nhất trong lĩnh vực này và nhiều người vẫn giữ quan niệm cũ.

Các tình trạng thường gặp

• Đau lưng và đau cổ
• Đau vai và các vấn đề khớp
• Sau chấn thương thể thao
• Sau phẫu thuật
• Sau đột quỵ hoặc tổn thương thần kinh
• Các vấn đề thăng bằng ở người cao tuổi

Phạm vi của nghề này rộng hơn nhiều so với hình dung phổ biến là chỉ dành cho người bị chấn thương.

Khi nào nên đi khám bác sĩ trước

• Đau xuất hiện sau chấn thương mạnh
• Kèm yếu liệt hoặc tê lan
• Kèm sốt hoặc sút cân
• Đau ban đêm không liên quan tư thế
• Rối loạn đại tiểu tiện

Các dấu hiệu này cần được bác sĩ đánh giá trước vì chúng có thể gợi ý nguyên nhân cần xử trí khác.

Điều gì quyết định kết quả

• Chẩn đoán đúng vấn đề
• Chương trình phù hợp với mục tiêu
• Người bệnh thực hiện đều đặn
• Điều chỉnh theo tiến triển
• Kiên trì đủ lâu

Yếu tố thứ ba nằm hoàn toàn trong tay người bệnh và nó thường là yếu tố quyết định nhất.

Cách tận dụng tốt các buổi trị liệu

• Nêu rõ mục tiêu của mình
• Hỏi khi chưa hiểu bài tập
• Báo cáo trung thực về việc tập ở nhà
• Báo khi có triệu chứng mới
• Hỏi vì sao mình được cho bài tập này

Hiểu vì sao mình tập bài đó làm tăng đáng kể khả năng người bệnh duy trì được lâu dài.

Cách nghĩ đúng

• Đây là quá trình chủ động chứ không thụ động
• Người trị liệu hướng dẫn, người bệnh thực hiện
• Kết quả cần thời gian
• Bài tập quan trọng hơn các phương thức khác
• Mục tiêu là tự lập chứ không phụ thuộc

Mục tiêu cuối cùng của một chương trình trị liệu tốt là người bệnh không còn cần tới nó nữa.

Câu hỏi thường gặp