Tập đi lại sau đột quỵ

Khi được hỏi muốn đạt điều gì nhất, phần lớn người sau đột quỵ đều trả lời là muốn đi lại được.

Những gì cần có trước khi đi

• Kiểm soát được thân khi ngồi
• Thăng bằng khi ngồi không tựa
• Khả năng chịu lực ở chân
• Đứng lên ngồi xuống được
• Thăng bằng khi đứng

Mỗi bước này là nền cho bước sau, nên bỏ qua thường dẫn tới dáng đi không an toàn.

Tập ngồi vững

• Ngồi mép giường không tựa lưng
• Hai chân chạm sàn
• Chuyển trọng lượng sang hai bên
• Với tay lấy đồ ở các hướng
• Tăng dần thời gian

Ngồi vững là nền cho mọi hoạt động sau đó nên nó đáng được dành thời gian.

Tập chuyển vị

• Từ giường sang ghế
• Từ ghế đứng lên
• Kỹ thuật an toàn cho cả hai bên
• Dùng bên yếu ở mức có thể
• Người nhà cần được hướng dẫn

Chuyển vị là động tác lặp lại nhiều lần mỗi ngày nên làm đúng kỹ thuật rất quan trọng.

Tập đứng

• Đứng với hỗ trợ trước
• Chịu lực đều hai chân
• Giữ thăng bằng khi đứng yên
• Chuyển trọng lượng sang bên yếu
• Tăng dần thời gian đứng

Nhiều người dồn hết trọng lượng sang bên lành, và thói quen đó làm dáng đi sau này lệch.

Những bước đầu tiên

• Thường trong khung hoặc giữa hai thanh song song
• Có người hỗ trợ bên cạnh
• Chú ý vào chất lượng bước chân
• Quãng ngắn lặp lại nhiều lần
• Tăng dần khoảng cách

Đi đúng cách quãng ngắn có giá trị hơn đi sai cách quãng dài.

Về dụng cụ hỗ trợ

• Khung tập đi
• Gậy bốn chân hoặc gậy một chân
• Nẹp cổ bàn chân khi được chỉ định
• Chiều cao phải được chỉnh đúng
• Thay đổi dụng cụ theo tiến triển

Gậy cao hoặc thấp không đúng làm dáng đi lệch và gây đau vai hoặc đau lưng.

Những vấn đề về dáng đi

• Bàn chân rủ khiến vấp ngón
• Vòng chân ra ngoài khi bước
• Đầu gối duỗi quá mức
• Bước ngắn không đều
• Thời gian đứng trên chân yếu ngắn

Những kiểu bù trừ này xuất hiện tự nhiên nhưng nếu không được chỉnh sẽ thành thói quen khó sửa.

Tập trên các bề mặt khác nhau

• Sàn phẳng trước
• Rồi tới thảm và mặt không đều
• Lên xuống bậc
• Đi vòng và đổi hướng
• Đi khi có người xung quanh

Đi được trong phòng tập không đồng nghĩa với đi được an toàn ngoài đường.

Sức bền

• Đi được vài bước khác với đi được quãng dài
• Tăng dần quãng đường
• Nghỉ theo kế hoạch chứ không đợi kiệt sức
• Theo dõi mức mệt
• Sức bền quyết định khả năng ra ngoài

Nhiều người đi được trong nhà nhưng không đủ sức đi hết một quãng đường ngoài phố.

Phòng ngã

• Giày vừa chân và có độ bám
• Dọn vật cản trên lối đi
• Đủ ánh sáng
• Không vội khi đứng lên
• Không vừa đi vừa cầm đồ cồng kềnh
• Tay vịn ở nơi cần

Một lần ngã có thể làm người bệnh sợ và giảm hẳn mức độ vận động sau đó.

Vượt qua nỗi sợ ngã

• Nỗi sợ là phản ứng dễ hiểu
• Nhưng tránh vận động làm yếu thêm
• Tăng dần trong điều kiện an toàn
• Có người đi cùng lúc đầu
• Ghi nhận từng bước tiến

Cân bằng giữa an toàn và cơ hội luyện tập là điều cần bàn với người trị liệu.

Vai trò của người nhà

• Học kỹ thuật hỗ trợ đúng
• Đứng ở bên được hướng dẫn
• Khuyến khích chứ không kéo đi
• Không để người bệnh tự đi khi chưa an toàn
• Cũng đừng làm thay hết mọi việc

Kéo tay người bệnh để đi nhanh hơn dễ gây mất thăng bằng và làm đau vai bên yếu.

Giày dép khi tập đi

• Đế bằng và có độ bám
• Ôm gót chắc chắn
• Không dùng dép lê không quai hậu
• Không đi tất trơn trên sàn gạch
• Thay khi đế đã mòn

Dép lê là nguyên nhân ngã rất phổ biến mà lại hay bị bỏ qua vì tưởng là chuyện nhỏ.

Đi lại ngoài trời

• Bắt đầu ở nơi bằng phẳng và vắng
• Có người đi cùng lúc đầu
• Chọn giờ mát và đủ sáng
• Biết trước chỗ có thể ngồi nghỉ
• Tăng dần quãng đường
• Mang theo điện thoại

Đi được ngoài trời mở ra khả năng tham gia trở lại các sinh hoạt bên ngoài nhà.

Lên xuống bậc thang

• Tập sau khi đi bằng đã vững
• Bám tay vịn chắc chắn
• Lên thì chân khoẻ bước trước
• Xuống thì chân yếu bước trước
• Từng bậc một trong giai đoạn đầu

Quy tắc chân nào bước trước cần được người trị liệu hướng dẫn và luyện cho thành phản xạ.

Những sai lầm hay gặp

• Vội tập đi khi chưa đủ nền
• Bỏ dụng cụ quá sớm
• Tập dồn rồi nghỉ nhiều ngày
• Chỉ tập trong buổi trị liệu
• Bỏ qua chất lượng dáng đi

Sốt ruột muốn thấy kết quả nhanh thường dẫn tới thói quen đi sai và khó sửa về sau.

Cách nghĩ thực tế

• Xây từ nền lên chứ không nhảy bước
• Chất lượng quan trọng hơn quãng đường
• Dụng cụ đúng giúp đi được nhiều hơn
• Sức bền quyết định khả năng ra ngoài
• Đều đặn hơn là tập dồn

Nội dung này mang tính thông tin chung; chương trình tập cụ thể phải do chuyên môn thiết kế.

Câu hỏi thường gặp