Trẻ chậm vận động — nhận biết và hỗ trợ

Vận động là lĩnh vực dễ quan sát nhất nên cũng là nơi cha mẹ hay so sánh và hay lo lắng nhất.

Các mốc chung

• Kiểm soát đầu cổ trong vài tháng đầu
• Lẫy và lật
• Ngồi vững
• Bò hoặc di chuyển theo cách riêng
• Đứng vịn rồi đứng tự do
• Đi những bước đầu tiên

Mốc phát triển là khoảng thời gian chứ không phải một ngày cố định, và trẻ có dao động tự nhiên.

Điều đáng chú ý hơn cả mốc

• Có tiến triển qua từng bước hay không
• Hai bên cơ thể có đối xứng không
• Trương lực cơ quá mềm hoặc quá cứng
• Lệch ở nhiều lĩnh vực cùng lúc
• Mất kỹ năng đã có

Trẻ chỉ dùng một bên cơ thể trong khi bên kia ít hoạt động là dấu hiệu nên được khám sớm.

Những dấu hiệu nên đi khám

• Kiểm soát đầu cổ kém kéo dài
• Người quá mềm hoặc quá gồng
• Luôn nghiêng đầu về một bên
• Không chịu tì chân khi được đỡ đứng
• Chỉ dùng một tay rõ rệt khi còn rất nhỏ
• Mất mốc đã đạt được

Thuận tay quá sớm trong năm đầu là điều nên được kiểm tra vì nó có thể phản ánh bên kia đang yếu.

Thời gian nằm sấp

• Bắt đầu từ vài phút nhiều lần trong ngày
• Luôn có người lớn quan sát
• Chỉ khi trẻ thức
• Tăng dần thời gian
• Đặt đồ chơi để tạo động lực ngẩng đầu

Nhiều trẻ phản đối lúc đầu nên chia thành nhiều lần rất ngắn sẽ dễ hơn là một lần dài.

Cho trẻ nhiều cơ hội dưới sàn

• Thời gian tự do trên mặt phẳng an toàn
• Hạn chế thời gian ngồi ghế và nôi
• Không bế liên tục cả ngày
• Cho trẻ tự xoay trở
• Đặt đồ chơi vừa ngoài tầm với

Trẻ dành quá nhiều giờ trong ghế rung hoặc nôi thì ít có cơ hội luyện các cơ cần cho vận động.

Về các dụng cụ hỗ trợ

• Xe tập đi có nguy cơ tai nạn
• Ghế tập ngồi dùng lâu không có lợi
• Không dụng cụ nào thay được cơ hội tự vận động
• Dùng có chừng mực nếu dùng
• Hỏi bác sĩ nhi khi chưa rõ

Không có bằng chứng cho thấy các dụng cụ này giúp trẻ đạt mốc sớm hơn.

Khuyến khích vận động bằng chơi

• Đặt đồ chơi ở khoảng cách trẻ phải với tới
• Chơi trốn tìm đơn giản
• Bò cùng trẻ
• Đuổi bắt nhẹ nhàng
• Cho trẻ leo trèo ở nơi an toàn
• Không ép khi trẻ mệt

Động lực để với tới một thứ trẻ muốn mạnh hơn nhiều so với việc người lớn bắt trẻ tập.

Bàn chân và dáng đi

• Đi chân trần trong nhà giúp cảm nhận tốt hơn
• Giày nên mềm và vừa chân
• Dáng đi những tháng đầu thường chưa vững
• Đi kiễng chân thường xuyên nên được khám
• Bàn chân bẹt ở trẻ nhỏ khá phổ biến

Giày cứng và nặng không giúp trẻ đi vững hơn mà còn hạn chế cảm nhận của bàn chân.

Khi trẻ sinh non

• Tính mốc theo tuổi hiệu chỉnh
• Thường chậm hơn trong giai đoạn đầu
• Nhiều trẻ bắt kịp dần
• Vẫn cần theo dõi định kỳ
• Trao đổi với bác sĩ về cách tính mốc

So mốc của trẻ sinh non theo ngày sinh thật mà không hiệu chỉnh sẽ gây lo lắng không cần thiết.

Quá trình đánh giá

• Hỏi tiền sử thai sản và sinh nở
• Quan sát trẻ vận động tự do
• Kiểm tra trương lực và phản xạ
• Đánh giá theo công cụ phù hợp tuổi
• Có thể cần khám thêm chuyên khoa

Quan sát trẻ vận động tự nhiên cho nhiều thông tin hơn là các thao tác kiểm tra ngắn.

Can thiệp thường gồm gì

• Hướng dẫn tư thế bế và đặt trẻ
• Các hoạt động chơi có mục tiêu
• Bài tập do chuyên môn hướng dẫn
• Điều chỉnh môi trường ở nhà
• Theo dõi và đánh giá lại

Thay đổi cách bế và cách đặt trẻ trong ngày nhiều khi tạo khác biệt lớn mà không tốn thêm thời gian.

Điều cha mẹ nên tránh

• So sánh với trẻ khác
• Ép trẻ tập khi đang mệt hoặc khó chịu
• Tự làm theo bài tập trên mạng chưa kiểm chứng
• Bế ẵm liên tục vì sợ trẻ ngã
• Bỏ qua linh cảm của mình quá lâu

Sợ trẻ ngã nên không cho tự vận động là cách vô tình làm chậm chính điều mình mong muốn.

Cách nghĩ thực tế

• Nhìn tiến triển quan trọng hơn nhìn mốc
• Cho trẻ nhiều cơ hội vận động tự do
• Nằm sấp khi thức là nền tốt
• Dụng cụ không thay được vận động thật
• Thấy bất thường thì đi khám sớm

Nội dung này mang tính thông tin chung; đánh giá cụ thể cần do chuyên môn thực hiện trên từng trẻ.

Câu hỏi thường gặp