Trẻ khó ăn và vấn đề xử lý cảm giác

Bữa ăn là một trong những nguồn căng thẳng lớn nhất trong nhiều gia đình có trẻ nhỏ.

Kén ăn thông thường

• Phạm vi thức ăn hẹp nhưng vẫn đủ nhóm
• Thay đổi theo giai đoạn
• Trẻ vẫn phát triển bình thường
• Chấp nhận món mới sau nhiều lần tiếp xúc
• Thường giảm dần theo tuổi

Giai đoạn cảnh giác với món mới ở trẻ nhỏ là bình thường và có tính bảo vệ.

Khi nào là vấn đề sâu hơn

• Phạm vi thức ăn rất hẹp và ngày càng hẹp
• Phản ứng mạnh với một kết cấu nhất định
• Nôn oẹ khi nhìn hoặc ngửi
• Không tăng cân hoặc sụt cân
• Bữa ăn kéo dài rất lâu
• Ho sặc khi ăn

Loại bỏ cả một nhóm kết cấu chứ không chỉ vài món cụ thể là dấu hiệu đáng chú ý.

Về xử lý cảm giác

• Mỗi người xử lý thông tin giác quan khác nhau
• Có trẻ rất nhạy với kết cấu và mùi
• Có trẻ lại tìm kiếm kích thích mạnh
• Ảnh hưởng tới ăn uống và nhiều sinh hoạt khác
• Không phải là trẻ cố tình làm khó

Trẻ phản ứng mạnh với một kết cấu không phải đang bướng mà đang thật sự thấy khó chịu.

Các mặt của thức ăn trẻ phản ứng

• Kết cấu và độ cứng mềm
• Nhiệt độ
• Mùi
• Màu sắc và hình dạng
• Món có nhiều kết cấu lẫn lộn

Món trộn nhiều kết cấu trong một miếng thường khó với trẻ hơn là món có kết cấu đồng nhất.

Giảm áp lực trong bữa ăn

• Không ép và không mặc cả
• Người lớn quyết định ăn gì và khi nào
• Trẻ quyết định ăn bao nhiêu
• Không bình luận về lượng trẻ ăn
• Không dùng đồ ngọt làm phần thưởng
• Giữ không khí dễ chịu

Sự phân vai này giúp cả hai bên bớt căng thẳng và làm bữa ăn trở lại bình thường.

Làm quen dần với món mới

• Cho trẻ nhìn thấy món đó trên bàn
• Cho trẻ chạm và ngửi
• Cho trẻ chạm vào môi
• Nếm một chút rồi nhả ra cũng được
• Lặp lại nhiều lần không ép
• Mỗi bước đều là tiến bộ

Chấp nhận việc trẻ nhả ra là điều quan trọng, vì nếu bị ép nuốt thì lần sau trẻ sẽ không dám thử.

Cho trẻ chơi với thức ăn

• Chạm và bóp bằng tay
• Cùng chuẩn bị bữa ăn
• Rửa rau và nhặt rau cùng
• Không đặt kỳ vọng phải ăn
• Làm quen ngoài bối cảnh bữa ăn

Tiếp xúc ngoài giờ ăn ít áp lực hơn nên trẻ dễ chấp nhận khám phá hơn.

Bữa ăn gia đình

• Ăn cùng nhau khi có thể
• Người lớn ăn món đó trước mặt trẻ
• Bày món mới cùng món trẻ đã quen
• Giữ giờ ăn ổn định
• Không cho ăn vặt sát bữa
• Tắt màn hình trong bữa

Trẻ học phần lớn qua quan sát, nên thấy người lớn ăn ngon miệng có tác dụng hơn lời thuyết phục.

Tư thế ngồi khi ăn

• Ngồi vững với chân có chỗ tì
• Bàn ở độ cao phù hợp
• Không ngồi chênh vênh
• Tư thế ổn định giúp tập trung vào ăn
• Ghế phù hợp tạo khác biệt rõ

Trẻ phải gồng người giữ thăng bằng thì khó tập trung vào việc nhai và nuốt.

Thời lượng bữa ăn

• Giới hạn khoảng thời gian hợp lý
• Kết thúc nhẹ nhàng khi hết giờ
• Không kéo dài lê thê
• Không đuổi theo cho ăn
• Giữ nhịp các bữa trong ngày

Bữa ăn kéo dài cả tiếng thường làm cả trẻ lẫn người lớn mệt mỏi mà không tăng lượng ăn.

Những cách hay làm mà không có lợi

• Cho xem điện thoại để đút được nhiều hơn
• Đuổi theo khắp nhà để đút
• Giấu thức ăn vào món khác mà không nói
• Thưởng phạt liên quan tới ăn uống
• So sánh với trẻ khác

Cho xem màn hình khi ăn làm trẻ ăn một cách máy móc và không học được cách nhận biết no đói.

Khi nào cần đánh giá chuyên môn

• Không tăng cân hoặc sụt cân
• Phạm vi thức ăn rất hẹp
• Ho sặc hoặc nôn thường xuyên khi ăn
• Bữa ăn căng thẳng kéo dài
• Kèm theo lo ngại về phát triển

Nhiều trường hợp cần phối hợp giữa bác sĩ nhi, dinh dưỡng và người làm hoạt động trị liệu.

Cách nghĩ thực tế

• Phân biệt kén ăn với khó khăn thật về cảm giác
• Ép ăn thường làm vấn đề kéo dài
• Làm quen cần rất nhiều lần tiếp xúc
• Tư thế ngồi và không khí bữa ăn quan trọng
• Sụt cân là lý do cần đi khám

Nội dung này mang tính thông tin chung; đánh giá cụ thể cần do chuyên môn thực hiện.

Câu hỏi thường gặp